Colofn Fiona Gannon

Ydych chi’n rhywun sy’n llefen yn hawdd, ac yn cael eich hun yn teimlo’n ddagreuol mewn unrhyw sefyllfa emosiynol? Rhaid cyfaddef fy mod i!
Mae hyd yn oed darllen am sefyllfa drist, heb sôn am ei gweld, yn ddigon i ddod â dagrau i’m llygaid. Ond serch hynny, fe wnaeth y galar cyhoeddus eithafol a welwyd yn dilyn marwolaeth y frenhines Elizabeth i mi deimlo braidd yn anesmwyth.

Nid y ffaith bod pobl yn galaru fel y cyfryw oedd yn fy mhoeni – mae’n ddigon naturiol teimlo awydd i gydymdeimlo ag unrhyw deulu sydd wedi colli un o’u plith. Efallai hefyd bod rhai yn gweld marwolaeth y frenhines fel diwedd cyfnod, ac mae’n ddigon posib bod eraill yn teimlo fel petaen nhw’n ei hadnabod, fel sy’n aml yn digwydd gydag enwogion. Posibilrwydd arall yw eu bod, trwy fynegi eu galar yn gyhoeddus, yn llwyddo i ryddhau teimladau oedd wedi cronni yn dilyn profedigaeth bersonol, yn enwedig os collwyd rhywun annwyl yn ystod y cyfnod clo, pan nad oedd modd dilyn y patrymau galaru arferol. Mae galaru cyhoeddus, felly, yn ddigon naturiol, ac yn gallu bod yn therapiwtig mewn rhai achosion. Ond, os oedd y fath deimladau dwys yn cael eu mynegi ynghylch gwraig a oedd, wedi’r cyfan, wedi marw’n dawel gartref yn 96 oed, oni ddylen ni fod yn disgwyl gweld mynegiant o gydymdeimlad ac empathi sydd yr un mor ddwys yng nghyswllt ein brodyr a’n chwiorydd sydd mewn trallod ar draws y byd?

Oni ddylai ein cariad a’n cydymdeimlad fod yn gorlifo at rai fel y trueiniaid ym Mhacistan sydd wedi colli popeth yn y llifogydd, y ffermwyr sydd wedi cyrraedd pen eu tennyn yn Affrica oherwydd y sychder mawr, a’r ffoaduriaid sy’n croesi’r môr mewn cychod bychain, yn barod i fentro popeth i geisio cyrraedd tir diogel? Os nad yw hynny i’w weld, ai cyflawni’r hyn ‘a ddisgwylir’ yn unig sy’n digwydd, a dilyn y dorf, gan fynegi emosiwn mwy arwynebol, yn hytrach nag o’r galon? Holed pawb ohonom ein hunain...

“Rhaid i’ch cariad chi fod yn gariad go iawn – dim rhyw gariad arwynebol.”

Rhufeiniaid 12:9

Fiona

  

 

Duw sy’n ein hadnabod a’n cynnal

I lawer ohonom, mae’r haf yn gyfnod o newid yn ein patrymau gwaith a gorffwys arferol. Ond sut byddwch chi’n teimlo pan ddaw mis Medi? Ydych chi’n edrych ymlaen at fynd nôl i ryw fath o drefn, neu’n hiraethu am gael mwy o ryddid yn eich bywyd?

Mae mis Medi yn ddechrau cyfnod newydd i lawer, ac eto, yn gallu achosi teimladau cymysg. Falle bod cyffro wrth fentro ymlaen i astudiaethau pellach, swydd newydd, neu lwybr gwahanol sy’n edrych yn ddeniadol, ond mae’n bosib iawn bod rhywfaint o nerfusrwydd hefyd, wrth wynebu’r anghyfarwydd. Neu efallai nad yw’r sefyllfa sy’n ein hwynebu ym mis Medi eleni yn cyfateb o gwbl i’r hyn roedden ni wedi’i ddisgwyl na’i obeithio. Ar adegau o’r fath, mae geiriau Salm 139 yn gallu bod yn gysur mawr:

O ARGLWYDD, rwyt ti’n fy archwilio i, ac yn gwybod popeth amdana i... ti’n gwybod beth sydd ar fy meddwl i o bell.Ti’n cadw golwg arna i’n teithio ac yn gorffwys; yn wir, ti’n gwybod am bopeth dw i’n wneud.

Faint ohonon ni sydd efallai yn troedio llwybr dydyn ni ddim wedi’i ddewis – llwybr rydyn ni’n gorfod ei ddilyn oherwydd gwahanol gyfrifoldebau, anawsterau, neu ffactorau fel salwch, sy’n gallu troi ein bywyd wyneb i waered yn gyfangwbl. Mae’n sir bod pawb ohonom ni’n gyfarwydd â’r gerdd Saesneg enwog sy’n sôn am ôl traed yn y tywod, a gall fod yn werthfawr cofio, ble bynnag bydd y cyfnod nesaf yma yn mynd â ni, a pha newidiadau bynnag ddaw i’n rhan, y gallwn ni ddibynnu’n llwyr ar Dduw i’n cynnal a’n nerthu yn ei gariad. Fel mae’r gerdd yn ein hatgoffa, mae Duw yn cerdded yn ein hymyl bob amser, ond pan fyddwn yn wynebu cyfnodau anoddaf bywyd, a threialon sy’n ein sigo, bydd yn ein cario yn ei freichiau tragwyddol.

I ddychwelyd at neges Salm 139, does unman y tu hwnt i gyrraedd Duw, ac mae’n ein hadnabod yn llwyr, yn well na ni’n hunain, hyd yn oed, felly beth bynnag sydd o’n blaenau yn y cyfnod nesaf hwn, rhown ein hunain o’r newydd yn ei law, ac ymddiried yn llwyr ynddo. Fel mae Paul yn dweud yn y llythyr at y Rhufeiniaid:

Does dim yn y bydysawd yma greodd Duw yn gallu’n gwahanu ni oddi wrth gariad Duw yn ein Harglwydd ni, y Meseia Iesu!

 

Beth yw eich teimladau chi pan fydd y newyddion yn cynnwys lluniau o’r bobl sy’n ceisio croesi’r Sianel i gyrraedd y lan ym Mhrydain? Mae cerdd enwog gan Brian Bilston, ‘Refugees’, wedi’i llunio i greu argraff benodol wrth ei darllen yn y ffordd draddodiadol (hynny yw, o’r top i’r gwaelod), ond argraff hollol wahanol wrth ei darllen am yn ôl (hynny yw, o’r gwaelod i’r top). Mae sefyllfa ffoaduriaid wedi bod yn cael lle amlwg iawn yn y newyddion yn ystod yr wythnosau a’r misoedd diwethaf, yn enwedig wrth i Lywodraeth San Steffan ddatblygu eu cynllun erchyll i anfon ffoaduriaid a cheiswyr lloches i Rwanda, ac mae’n fwyfwy pwysig ein bod ni’n codi llais dros y trueiniaid hyn sydd wedi mentro popeth i geisio sicrhau eu bod nhw a’u teuluoedd yn ddiogel. 

Mae llawer o’r arthio ar y cyfryngau yn adleisio agwedd feirniadol darlleniad cyntaf y gerdd, tra bod mudiadau fel Refugee Action Care4Calais yn ceisio atgoffa pawb mai pobl fel chi a fi sydd yma, yn aml yn ymdrechu i’r eithaf i gyrraedd gweddill eu teulu, neu’n ffoi rhag erchyllderau na allwn ni eu dychmygu. 

Mae’r gerdd ‘Home’, gan y bardd a’r awdur Warsan Shire, a ddaeth i Brydain yn 1 oed, ond a aned yn Kenya i rieni o Somalia, yn crisialu sefyllfa’r ffoaduriaid mewn ffordd gofiadwy iawn, ac rwyf wedi mentro cyfieithu peth ohoni isod:

Cartref

does neb yn gadael cartref oni bai bod cartref yn geg siarc

dydych chi ddim yn rhedeg am y ffin ond pan welwch chi’r ddinas gyfan yn rhedeg hefyd

******************

mae’n rhaid i chi ddeall,does neb yn rhoi eu plant mewn cwch
oni bai bod y dŵr yn fwy diogel na’r tir

‘Mae pobl yn gofyn i ni o hyd pam gwnaethon ni gymryd y risg a dod yma, ac mae’r ateb mor syml: i gael bod yn ddiogel, byw mewn heddwch, ac i’r plant gael dyfodol.’

 Dyfyniad gan geisiwr lloches sydd wedi bod yn disgwyl dyfarniad ers 8 mlynedd

Nawr bod Llys Hawliau Dynol Ewrop wedi atal yr awyren gyntaf rhag hedfan i Rwanda, mae Llywodraeth San Steffan yn fwy penderfynol nag erioed o gyflwyno ‘Bil Hawliau Dynol’, er mwyn gallu dewis a dethol pa hawliau dynol sy’n cael eu parchu ym Mhrydain. Byddai hynny’n gam gwag i bawb ohonom, ond yn arbennig i’r mwyaf difreintiedig a diamddiffyn. 

Cofiwn yr anogaeth yn y Beibl i groesawu ymwelwyr a darparu ar eu cyfer, a pheidiwn â cholli cyfleoedd i ymgyrchu, nid yn unig yn erbyn y Bil Cenedligrwydd a Ffiniau, ond yn erbyn pob ymgais i leihau’r empathi a’r tosturi mae gwledydd Prydain yn ei ddangos at yr anghenus. Codwn ein lleisiau, a safwn yn gadarn yn ein ffydd i groesawu dieithriaid, fel ein bod yn clywed llais Iesu’n dweud: 

‘Chi roddodd groeso i mi pan doeddwn i ddim yn nabod neb’

 

 

Erbyn i hwn eich cyrraedd, bydd Eisteddfod yr Urdd wedi dathlu 100 mlynedd, a bydd yr ŵyl wedi cael ei chynnal or diwedd yn Sir Ddinbych, ar ôl dwy flynedd hir o aros. Hefyd, mewn ysgolion ar draws y wlad, bydd cannoedd lawer wrthi yn sefyll arholiadau TGAU a Safon Uwch, a hynny ar ôl colli cymaint o ysgol yn ystod y pandemig. Maen nhw yn ein meddyliau an gweddïau wrth iddyn nhw ailafael mewn elfennau ou bywydau sydd bellach yn teimlon ddigon dieithr. 

Maer ddwy flynedd ddiwethaf wedi bod yn eithriadol o heriol i bawb ohonon ni, gyda holl ansicrwydd, pryder a cholledion COVID-19, ond go brin bod neb wedi dioddef mwy nan pobl ifanc. O golli cyfleoedd i gymdeithasu gydau ffrindiau, i golli strwythur eu haddysg, i weld eu bywydaun newid y tu hwnt i bob adnabyddiaeth. 

Mae mentro yn ôl ir parth cyhoeddus, pun a yw hynny ar lwyfan yr Urdd neu wrth ddesg mewn arholiad, yn galw am gryn dipyn o ddewrder, ond mae ein pobl ifanc yn haeddu ein parch an cefnogaeth, nid yn unig am hynny, ond oherwydd eu bod wedi sylweddoli, er holl heriau COVID-19, fod yna her bwysicach y maen rhaid i ni roi sylw iddi, sef argyfwng yr hinsawdd. 

Fel mae neges Heddwch ac Ewyllys Da yr Urdd eleni yn dweud: Maen amser deffro, gan fod y byd bellach ar dân, ar realiti rydyn nin gorfod ei wynebu yw llifogydd, tanau, newyn a thlodi. O ganlyniad, maen bwysicach nag erioed bod pawb ohonom yn dilyn esiampl ein pobl ifanc, ac yn defnyddio ein hamser yn ddoeth, gan geisio gweithredu ar sail y cyngor a geir yn Effesiaid 5: 

Manteisiwch ar bob cyfle gewch chi i wneud daioni... gadewch ir Ysbryd Glân eich llenwi ach rheoli

                                                                                                                                    Fiona

Go brin bod unrhyw fisoedd yn well nag Ebrill a Mai o safbwynt gweld y cread yn ei holl ogoniant,
ac mae diwrnod y ddaear, sydd newydd fynd heibio ar Ebrill 22ain, yn gyfle gwych bob blwyddyn i dynnu sylw at bethau y gall pawb ohonon ni eu gwneud er lles yr amgylchedd. Fel mae Salm 24 yn datgan:            

 Yr ARGLWYDD piau'r ddaear a phopeth sydd ynddi;
y byd, a phawb sy'n byw ynddo.

ac rydyn ni’n stiwardiaid ar y greadigaeth, gyda chyfrifoldeb i ofalu amdani a’i throsglwyddo’n ddiogel i ddwylo cenedlaethau’r dyfodol.

Ond fel rydyn ni’n boenus o ymwybodol, dyw’r ddynoliaeth ddim wedi bod yn stiwardiaid
da, ac mae’r amgylchedd bellach mewn cyflwr argyfyngus.  Mae’r newid yn yr hinsawdd yn
achosi tywydd eithafol sy’n peryglu bywyd mewn gwahanol rannau o’r byd, o’r llifogydd
sy’n lladd cynifer mewn gwledydd fel Bangladesh i’r cyfnodau hir o sychder a’r tanau gwyllt
sy’n dinistrio cynefin miliynau o bobl ac anifeiliaid mewn mannau fel Awstralia.

Os na lwyddwn ni i haneru ein hallyriadau carbon erbyn diwedd y degawd nesaf, bydd y sefyllfa’n gwaethygu’n enbyd eto; yn wir, mae’r sefyllfa mor wael nes bod perygl i ni gael ein llethu gan euogrwydd a’n parlysu gan anobaith, fel ein bod yn methu â chyflawni’r pethau sydd o fewn ein cyrraedd, hyd yn oed.  

Hanfod neges diwrnod y ddaear, felly, yw gweithredu lle gallwn ni, ac un cam pwysig i bawb ohonom yw ceisio arbed ynni lle bynnag y bo modd yn ein cartrefi. Os ydyn ni’n onest, falle byddwn ni ychydig yn fwy brwd dros wneud hynny nawr bod costau byw yn codi gymaint ... 

Os nad ydych chi eisoes wedi rhoi cynnig ar hynny, beth am neilltuo awr i’r ddaear bob wythnos? Awr i’r ddaear, yn syml iawn, yw awr pan fyddwch chi’n diffodd popeth trydanol (heblaw hanfodion fel y rhewgell) ac yn difyrru eich hun heb ddefnyddio ynni. Buon ni’n gwneud hynny fel teulu ambell waith nôl yn yr hydref, a chael awr fach ddymunol dros ben yn chwarae gêmau bwrdd yng ngolau cannwyll. Mae neilltuo awr rywfaint yn haws yr adeg hon o’r flwyddyn, wrth gwrs, gan fod digon o olau naturiol. Felly beth amdani? Byddai’n braf gallu dweud ein bod ni yng Nghapel y Nant yn arloesi gyda’n gilydd yn y maes hwn, ac yn neilltuo awr yr wythnos i ofalu am y ddaear – os ewch ati, byddwn i wrth fy modd yn clywed beth rydych chi’n ei wneud, ac fe wna i rannu’r syniadau gorau yn rhifynnau nesaf Bwrlwm

                                                                                    

Latest comments

28.09 | 12:17

Hoffem llongyfarch Dr Fiona Gammon ar ei swydd newydd . Pob dyminiadau gorau oddiwrth aelodi Elim CraigCefn Parc.

...
19.09 | 10:07

Methu ymuno borema, 19 Medi am 10am. Ydi'r amser neu'r ddolen gyswllt Zoom wedi newid? Gobeithio yr aeth y gwasanaeth yn iawn.

...
13.01 | 16:51

Diolch yn fawr, Melda. Roedd criw Capel y Nant wedi gwerthfawrogi'n fawr eich sgwrs ar hanes Undodwyr yr ardal, gyda'u cyfraniad i ennill hawliau pleidleisio.

...
08.01 | 15:43

Braf oedd cael eich cwmni yn Llwynrhydowen. Galwch eto!

...